/
Trong kỷ nguyên 4.0, bên cạnh kiến thức, học sinh cần kỹ năng để thích ứng, sáng tạo và giải quyết vấn đề. Đó chính là lý do giáo dục STEM ra đời. Nhưng dạy học STEM là gì, vì sao nó trở thành xu hướng toàn cầu, và được tổ chức như thế nào tại Việt Nam? Hãy cùng khám phá chi tiết trong bài viết này.
Bài viết được chia sẻ bởi đội ngũ Hifunnel – người đồng hành cùng giáo viên và nhà đào tạo trong hành trình dạy học online hiệu quả.
Mô hình dạy học STEM giúp học sinh học qua trải nghiệm và giải quyết vấn đề thực tế.
STEM là viết tắt của bốn lĩnh vực: Science (Khoa học), Technology (Công nghệ), Engineering (Kỹ thuật) và Math (Toán học) là phương pháp giáo dục nâng cao rèn luyện kỹ năng liên quan đến 4 yếu tố: khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán học.
Phương pháp giáo dục STEM giúp định hướng cho học sinh ứng dụng kiến thức vào thực tiễn ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Sự linh hoạt của STEM sẽ giúp học sinh học rèn luyện cách phân tích, tư duy và có kiến thức xử lý tình huống một cách nhanh chóng.
STEM xuất hiện vào những năm 1998 từ Quỹ Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ (NSF) và chính thức áp dụng trong ngành giáo dục những năm sau đó. Từ đó các nước phát triển Anh, Mỹ, Úc và các nước Trung Đông,… bắt đầu áp dụng phương pháp này vào giáo dục. Cho tới năm 2012, Việt Nam mới bắt đầu đưa STEM vào chương trình dạy học.
Ngoài STEM, nhiều nơi còn áp dụng STEAM – bổ sung “Art (Nghệ thuật)” để học sinh phát triển đồng thời tư duy logic và sáng tạo. Việc tìm hiểu các phương pháp dạy học hiệu quả sẽ giúp giáo viên tối ưu hóa quá trình truyền đạt kiến thức và kỹ năng.
Theo Công văn 3089/BGDĐT-GDTH:
“Giáo dục STEM là một phương thức giáo dục nhằm trang bị cho học sinh những kiến thức khoa học gắn liền với ứng dụng của chúng trong thực tiễn.“
Trước khi đi sâu vào từng lợi ích cụ thể, hãy cùng Hifunnel nhìn tổng quan: STEM mang đến được gì cho môi trường học tập và thực tiễn sáng tạo và định hướng nghề nghiệp. Mỗi khía cạnh đều góp phần giúp học sinh sẵn sàng cho thế kỷ mới. Sẵn sàng kỷ nguyên thời đại “vươn mình của dân tộc Việt”
Học sinh thực hành chế tạo trong giờ học STEM – mô hình giáo dục giúp rèn kỹ năng thế kỷ 21.
Ngày nay xã hội không đòi hỏi kiến thức, mà còn cần cả tư duy phản biện, kỹ năng hợp tác, sáng tạo và giải quyết vấn đề. Lớp học STEM chính là “sân tập” để các em rèn luyện những kỹ năng này từ sớm.
Ví dụ, khi cùng nhau thiết kế một chiếc cầu mini, các em phải tập cách thảo luận cũng nhau và phân công nhiệm vụ cho mỗi thành viên. Khi xảy ra tình huống bất ngờ phải tự tìm cách xử lý. Đó là bài học kỹ năng mềm quý giá mà sách vở khó đem lại.
STEM giúp biến kiến thức khô khan thành trải nghiệm sống động. Thay vì chỉ học công thức, học sinh sẽ học cách để giải quyết thách thức và vấn đề trong đời sống: xử lý rác thải, tạo năng lượng sạch, bảo vệ môi trường. Chính sự gắn kết này giúp các em thấy rằng việc học có ý nghĩa, và kiến thức thật sự hữu ích ngoài cánh cửa lớp học.
Ví dụ thực tế:
Cuộc thi “Cùng em sáng tạo STEM” do Panasonic và Báo Thiếu niên Tiền phong & Nhi đồng tổ chức, quy tụ hàng trăm dự án sáng tạo của học sinh trên toàn quốc.
Nhiều học sinh hỏi: “Học cái này để làm gì?”. STEM trả lời câu đó bằng hành động. Mỗi bài học đều gắn với một sản phẩm cụ thể – từ mô hình pin mặt trời, robot mini, đến poster truyền thông. Cảm giác “tự tay làm ra” khiến học sinh thấy hứng thú, ghi nhớ lâu hơn, và đặc biệt là có thêm niềm tin vào năng lực bản thân.
Dự án STEM giống như một “tấm gương” giúp học sinh tự nhận ra sở thích và thế mạnh của chính mình. Có em đam mê lập trình robot, có em giỏi phân tích số liệu, có em sáng tạo sản phẩm kỹ thuật độc đáo. Từ đó, các em có cơ sở rõ ràng hơn khi chọn ngành học hay nghề nghiệp tương lai. Đây là lợi ích lớn mà phương pháp dạy học truyền thống ít khi mang lại.
Ví dụ thực tế:
Viện nghiên cứu và các trường đại học phối hợp tổ chức chương trình trải nghiệm STEM giúp học sinh rèn kỹ năng thực hành và định hướng nghề nghiệp.
Dạy học STEM không bó hẹp trong tiết học lý thuyết, mà còn có thể triển khai dưới nhiều hình thức khác nhau. Tùy điều kiện của trường, năng lực giáo viên và sự sáng tạo của học sinh, STEM có thể linh hoạt áp dụng, vừa trong lớp học vừa ngoài đời thực.
Giáo viên lồng ghép hoạt động STEM ngay trong Toán, Vật lý, Hóa học, thậm chí cả Ngữ văn. Thay vì chỉ dừng ở lý thuyết về môi trường, học sinh có thể viết kịch bản tuyên truyền và dựng thành video ngắn. Cách làm này biến môn học vốn khô khan thành trải nghiệm sáng tạo và thực tế.
Trong mô hình Project-based Learning, học sinh được tham gia vào các dự án dài hạn như thiết kế hệ thống tưới cây thông minh, chế tạo máy lọc nước mini hay mô hình nhà chống lũ. Quá trình thực hiện dự án đòi hỏi các em kết hợp kiến thức nhiều môn học, rèn khả năng làm việc nhóm và giải quyết vấn đề.
Đây là sân chơi bổ ích nơi học sinh thi tài chế tạo robot, viết phần mềm, hoặc đưa ra sáng kiến giải quyết vấn đề xã hội. Những hoạt động này giúp học sinh rèn luyện kỹ năng mà còn tạo cơ hội giao lưu, học hỏi lẫn nhau.
Các trường có thể liên kết với doanh nghiệp, trung tâm nghiên cứu hoặc trường đại học để học sinh được tham quan, thực hành trong môi trường thực tế. Ví dụ: tham quan nhà máy năng lượng sạch, hay tham gia workshop chế tạo sản phẩm với chuyên gia.
Nhờ sự đa dạng ấy, STEM trở thành một phong trào giáo dục rộng mở, thể hiện xu hướng đổi mới phương pháp dạy học, đưa học sinh đến gần hơn với cuộc sống và thế giới nghề nghiệp trong tương lai.
Giáo viên hướng dẫn học sinh thực hành mô hình STEM – kết hợp khoa học, công nghệ và kỹ thuật trong lớp học.
Theo Bộ Giáo dục & Đào tạo Việt Nam đã ban hành hướng dẫn về Xây dựng và thực hiện bài học STEM như sau (Tiểu mục 1 Mục 4 Công văn 3089/BGDĐT-GDTrH năm 2020):
Giáo viên căn cứ vào kiến thức trong chương trình môn học, các hiện tượng tự nhiên – xã hội, hay quy trình kỹ thuật có tính ứng dụng để chọn nội dung phù hợp.
Ví dụ: từ kiến thức Vật lý về điện năng, giáo viên có thể xây dựng bài học chế tạo mạch đèn chiếu sáng tiết kiệm năng lượng.
Nội dung bài học phải gắn với một vấn đề thực tiễn để học sinh cùng giải quyết. Trước khi làm, các em cần ôn lại kiến thức nền để hiểu cách áp dụng. Những kiến thức, kĩ năng này trong chương trình môn học đã được lựa chọn hoặc và vận dụng để xây dựng bài học.
Ví dụ: “Làm thế nào để giảm rác thải nhựa trong trường học?” – vấn đề gần gũi, khơi gợi tư duy sáng tạo.
Giáo viên đưa ra tiêu chí cụ thể để học sinh định hướng thiết kế sản phẩm/giải pháp. Tiêu chí này vừa là mục tiêu học tập, vừa là căn cứ để đánh giá.
Ví dụ: sản phẩm phải dễ chế tạo, an toàn, tiết kiệm chi phí và có tính ứng dụng.
Giáo viên thiết kế chi tiết tiến trình hoạt động, phân bố các bước theo trình tự khoa học. Học sinh sẽ thảo luận nhóm, chế tạo sản phẩm, thử nghiệm, trình bày, rồi tiếp nhận góp ý để cải tiến.
Ví dụ: nhóm chế tạo mô hình hệ thống tưới cây tự động sẽ trải qua 3 tuần làm việc – từ thiết kế sơ đồ, lắp ráp, chạy thử, đến thuyết trình và hoàn thiện.
Quy trình này giúp biến kiến thức khô khan thành một vòng tròn sáng tạo và trải nghiệm: từ lựa chọn nội dung → giải quyết vấn đề → thiết kế giải pháp → thực hành và cải tiến.
Mô hình 4 bước dạy học STEM: lựa chọn nội dung, xác định vấn đề, xây dựng tiêu chí sản phẩm và tổ chức hoạt động học tập
Để một tiết học STEM thật sự hiệu quả, giáo viên cần tuân theo 4 nguyên tắc vàng sau, để mọi hoạt động giảng dạy gắn chặt với mục tiêu phát triển năng lực học sinh.
STEM không tách biệt từng môn học, mà kết nối kiến thức để tạo thành một bức tranh toàn diện. Điều này giúp học sinh hiểu rằng Toán không chỉ tồn tại trong bài tập, mà còn gắn với Vật lý, Hóa học và Công nghệ.
Ví dụ: khi chế tạo mô hình xe chạy bằng năng lượng mặt trời, học sinh cần kiến thức Vật lý (ánh sáng, điện năng), Toán (tính toán góc chiếu), Công nghệ (lắp ráp).
Kiến thức phải giúp học sinh giải quyết được vấn đề đời sống, chứ không dừng lại ở lý thuyết. Học STEM chính là học để “dùng được”.
Ví dụ: thay vì chỉ phân tích tác hại của rác thải nhựa, học sinh có thể thiết kế mô hình máy ép chai nhựa nhỏ gọn.
“Làm để học” là tinh thần cốt lõi của STEM. Khi học sinh tự tay thử nghiệm, sai rồi sửa, các em sẽ khắc sâu kiến thức gấp nhiều lần so với nghe giảng.
Ví dụ: học sinh lập nhóm chế tạo hệ thống tưới cây tự động, sau vài lần lắp sai mạch điện, các em dần hiểu rõ cơ chế cảm biến độ ẩm.
STEM không áp đặt một đáp án duy nhất. Ngược lại, nó khuyến khích nhiều cách tiếp cận khác nhau. Đây là môi trường để học sinh tự tin thử nghiệm và đưa ra ý tưởng riêng.
👉 Ví dụ: cùng một bài toán xử lý rác, có nhóm thiết kế app tuyên truyền, nhóm khác sáng tạo robot phân loại rác, nhóm khác làm poster truyền thông. Tất cả đều được đánh giá cao.
Chính bốn nguyên tắc này đã giúp STEM trở thành phương pháp dạy học tích cực hiện đại, nơi học sinh vừa học kiến thức, vừa rèn kỹ năng, vừa tự do sáng tạo.
4 nguyên tắc vàng trong dạy học STEM giúp học sinh vừa học kiến thức, vừa rèn kỹ năng và phát triển sáng tạo.
STEM đã và đang được triển khai bằng nhiều sáng kiến thực tiễn trong các trường học tại Việt Nam. Dưới đây là một số ví dụ sáng kiến kinh nghiệm ứng dụng stem trong dạy học:
Tại nhiều trường THPT ở Hà Nội và TP.HCM, các Câu lạc bộ robot và lập trình đã trở thành sân chơi sáng tạo cho học sinh. Các em được lập trình robot đá bóng, robot cứu hỏa mà còn thiết kế mô hình đèn giao thông thông minh. Những CLB này giúp học sinh vừa học công nghệ, vừa nuôi dưỡng đam mê nghiên cứu khoa học.
Trường THPT Đoàn Thị Điểm (Hà Nội) có Câu lạc bộ STEM chính thức được thành lập và ra mắt vào ngày 6/6/2020. CLB này được trang bị đầy đủ cơ sở vật chất như phòng học STEM, bộ kit học tập STEM do VinUni tài trợ. Hoạt động của CLB xoay quanh các chủ đề như cảm biến và dữ liệu, robot và xe tự hành, với mục tiêu giúp học sinh hiểu đúng về STEM và phát triển đam mê khoa học, kỹ thuật, công nghệ.
Học sinh Việt Nam chế tạo mô hình và lập trình robot trong hoạt động CLB STEM tại trường học.
Một số giáo viên Ngữ văn sáng tạo khi kết hợp STEM vào chính bài giảng của mình. Ví dụ: cho học sinh viết kịch bản ngắn về biến đổi khí hậu, sau đó sử dụng kiến thức khoa học để minh họa và dựng thành tiểu phẩm. Hoặc trong môn Lịch sử, học sinh có thể dùng công nghệ làm video tái hiện các sự kiện, kết hợp kiến thức liên ngành để hiểu bài sâu hơn.
Trường Đại học FPT đã tổ chức chương trình tập huấn “STEM Education in AI Era” dành cho giáo viên THPT, với hơn 3.000 giáo viên tại Bình Định và TP.HCM tham gia. Chương trình này bao gồm các nội dung đào tạo về trí tuệ nhân tạo (AI), lập trình Python, Internet vạn vật (IoT), Robotics, cũng như ứng dụng AI trong thiết kế giáo án, thuyết trình và làm dự án. Chương trình do Trường Đại học FPT phối hợp cùng Sở Giáo dục và Đào tạo các địa phương tổ chức, đã được triển khai từ năm 2024 và tiếp tục mở rộng trong năm 2025
Giáo viên lồng ghép hoạt động STEM vào bài học để giúp học sinh áp dụng kiến thức vào thực tế.
Không ít trường đã phối hợp cùng doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học để đưa STEM ra ngoài lớp học. Học sinh được trực tiếp tham gia dự án thực tế như: xây dựng mô hình thành phố thông minh mini, thiết kế hệ thống tưới tiêu tiết kiệm nước hay tham gia workshop in 3D sản phẩm tái chế.
CLB STEM – Robotics ORC. Chương trình cung cấp các hoạt động tập huấn chuyên môn cho giáo viên, tổ chức sinh hoạt trực tuyến cho học sinh, hệ thống học tập miễn phí qua nền tảng LMS, và các cuộc thi robot trong nước như Robocon ORC với hình thức thi đấu online, giúp xóa bỏ rào cản địa lý và kinh tế cho các đội tham gia. Ngoài ra, ORC còn hỗ trợ mượn thiết bị luyện tập và thi đấu miễn phí như các dòng robot Rover, ORC K2, ORC K3, xBot, Rio của OhStem, đồng thời chia sẻ miễn phí các tài liệu học tập, video hướng dẫn, thiết kế sân thi đấu, thiết kế robot và code lập trình
Điểm chung của những sáng kiến này là sự kết nối ba bên: giáo viên – nhà trường – phụ huynh. Khi có sự phối hợp chặt chẽ, học sinh sẽ được tiếp cận STEM như một phương pháp dạy học mới, mà còn như một hành trình trải nghiệm cuộc sống thực tế.
Các trường học phối hợp doanh nghiệp và cộng đồng tổ chức dự án STEM giúp học sinh học qua trải nghiệm thực tế.
STEM sẽ trở thành một định hướng trọng tâm của xu hướng giáo dục thế giới nói chung và giáo dục Việt Nam nói riêng. Nhiều xu hướng mới đang dần định hình:
Thống kê từ Bộ Giáo dục và Đào tạo (đăng trên báo Nhân dân) cho thấy: Năm học 2022-2023 có hơn 75.000 lượt bài dạy STEM được triển khai tại các trường trung học trên cả nước. Con số này dự kiến sẽ còn tăng nhanh trong giai đoạn 2025–2030, đặc biệt ở các thành phố lớn – nơi STEM được xem là cầu nối để giáo dục Việt Nam hội nhập cùng xu thế quốc tế.
Có thể thấy, câu hỏi “dạy học STEM là gì” không còn dừng lại ở khái niệm nữa, mà đã trở thành xu hướng tương lai của giáo dục Việt Nam trong thời kỳ mới. Với STEM, học sinh vừa được học kiến thức vừa được biết cách biến kiến thức thành sản phẩm, rèn kỹ năng cần thiết cho thế kỷ 21.
Nếu bạn là giáo viên, nhà đào tạo hay phụ huynh muốn áp dụng STEM trong môi trường học trực tuyến, hãy để Hifunnel – Nền tảng kinh doanh tri thức hàng đầu Việt Nam đồng hành cùng bạn:
Liên hệ ngay Hifunnel để dùng thử tạo web bán khóa học miễn phí: 0588 093 888
>>> Xem thêm các phương pháp dạy học hiện đại:
Không cần chắp vá nhiều công cụ phức tạp. Hifunnel cung cấp nền tảng All-in-One giúp bạn xây dựng website, đóng gói khoá học và tự động hoá bán hàng chỉ trong vài phút.
Trải nghiệm Hifunnel miễn phíĐóng gói khoá học, sản phẩm số & tự động hoá vận hành từ A-Z. Bạn tập trung sáng tạo nội dung, Hifunnel lo toàn bộ phần kỹ thuật.
Dùng thử Hifunnel miễn phí